Plany ministerstwa zdrowia na lata 2025-2027

Wprowadzenie

Niniejszy raport przedstawia syntetyczną analizę planów Ministerstwa Zdrowia dla systemu publicznej ochrony zdrowia na lata 2025-2027. Analiza została przygotowana w sposób neutralny, bez formułowania ocen, koncentrując się na faktograficznym opisie zamierzeń resortu.

Strategia Ministerstwa Zdrowia na nadchodzące lata opiera się na trzech fundamentalnych filarach, które zostały publicznie zakomunikowane jako priorytety rządu.

Są to:

Realizacja tych celów odbywa się w specyficznym kontekście strategicznym. Z jednej strony, kluczowym motorem napędowym dla wielu planowanych inwestycji jest konieczność absorpcji i rozliczenia znaczących środków finansowych z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), co narzuca ścisłe ramy czasowe i warunki implementacyjne. Z drugiej strony, plany te muszą być realizowane w warunkach narastających wyzwań finansowych, z jakimi boryka się publiczny płatnik – Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Prognozowana na lata 2025-2027 luka finansowa stanowi fundamentalne tło ekonomiczne dla wszystkich zapowiadanych reform i będzie determinować ich ostateczny kształt oraz skalę wdrożenia. 

Trzy strategiczne filary

Ministerstwo Zdrowia zdefiniowało trzy główne, wzajemnie powiązane obszary priorytetowe, które mają stanowić oś transformacji systemu opieki zdrowotnej w Polsce do 2027 roku. Każdy z tych filarów obejmuje działania legislacyjne, organizacyjne i inwestycyjne, mające na celu rozwiązanie najbardziej palących problemów strukturalnych. 

Zdrowy szpital – bezpieczny pacjent

Centralnym elementem planów Ministerstwa Zdrowia jest reforma sektora szpitalnego, postrzegana jako klucz do poprawy efektywności, jakości i bezpieczeństwa zdrowotnego. Działania w tym obszarze są motywowane zarówno potrzebą optymalizacji wewnętrznej systemu, jak i koniecznością spełnienia wymogów formalnych związanych z finansowaniem zewnętrznym.

Podstawa legislacyjna i cel reformy

Fundamentem prawnym dla planowanych zmian jest nowa ustawa dotycząca restrukturyzacji podmiotów leczniczych wykonujących działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne, która jest wielokrotnie podkreślana jako kluczowy „kamień milowy” niezbędny do odblokowania znaczących środków finansowych z Krajowego Planu Odbudowy. Ten nierozerwalny związek między reformą a funduszami z KPO. 

Kierunki reorganizacji sieci

Planowane zmiany zmierzają w kilku komplementarnych kierunkach, które łącznie mają doprowadzić do bardziej racjonalnego i elastycznego systemu zabezpieczenia świadczeń szpitalnych.

Mechanizmy wdrożeniowe

Charakterystyczną cechą przyjętego podejścia jest zmiana filozofii zarządzania siecią szpitali. Komunikaty Ministerstwa Zdrowia podkreślają, że nowa ustawa „nie narzuca, a zaprasza do działania”. Sugeruje to odejście od modelu centralnego, nakazowego planowania na rzecz mechanizmów opartych na dobrowolności i zachętach. Kluczową rolę w procesie planowania i wdrażania zmian ma odgrywać dialog na poziomie regionalnym, prowadzony w partnerstwie między płatnikiem (Narodowym Funduszem Zdrowia), wojewodami jako przedstawicielami administracji rządowej w terenie oraz organami założycielskimi szpitali (najczęściej jednostkami samorządu terytorialnego). 

Taki zdecentralizowany model ma na celu wypracowanie rozwiązań optymalnych dla specyfiki danego regionu i zmniejszenie oporu politycznego oraz społecznego przed niepopularnymi i nierzadko, niezgodnymi z interesem społecznym, decyzjami restrukturyzacyjnymi.   

Instrumenty finansowe wspierające transformację

Aby zachęcić podmioty lecznicze i ich organy założycielskie do podjęcia działań restrukturyzacyjnych, Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało uruchomienie dedykowanych instrumentów finansowych. Na wsparcie procesów transformacyjnych przeznaczony zostanie program inwestycyjny o wartości 1 mld zł, finansowany ze środków Funduszu Medycznego. Dodatkowo, we współpracy z Bankiem Gospodarstwa Krajowego (BGK), przygotowywany jest instrument pożyczkowy, który ma zapewnić szpitalom dostęp do kapitału na preferencyjnych warunkach. W przygotowaniu znajdują się również rozporządzenia wykonawcze dotyczące programów naprawczych dla szpitali znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji finansowej. 

Zdrowe serce, zdrowy mózg

Drugi filar strategii Ministerstwa Zdrowia koncentruje się na fundamentalnej zmianie modelu organizacji opieki w obszarach – kardiologii, onkologii i neurologii. Celem jest przejście od systemu rozproszonych i często niepowiązanych ze sobą świadczeń do zintegrowanych, ogólnokrajowych sieci, które zapewnią pacjentom ciągłość, kompleksowość i jednolity standard leczenia na każdym jego etapie. Model sieciowy ma się stać nowym paradygmatem dla opieki wysokospecjalistycznej, jednak tempo i skuteczność jego implementacji w poszczególnych dziedzinach są zróżnicowane.   

Krajowa Sieć Kardiologiczna (KSK)

Krajowa Sieć Kardiologiczna jest obecnie projektem wdrażającym model sieciowy. Ustawa powołująca KSK została przyjęta przez Sejm w maju 2025 roku, a jej założenia opierają się na wynikach i doświadczeniach zebranych podczas programu pilotażowego, realizowanego w latach 2021-2024.   

Struktura KSK opiera się na trójstopniowym modelu referencyjności ośrodków kardiologicznych, z precyzyjnie zdefiniowanym zakresem zadań dla każdego poziomu

Kluczowymi elementami nowego modelu, mającymi fundamentalnie zmienić doświadczenie pacjenta, są dwie innowacje. Pierwszą jest formalne wprowadzenie roli koordynatora opieki kardiologicznej w ośrodkach II i III poziomu. Jego zadaniem będzie aktywne prowadzenie pacjenta przez cały proces diagnostyczno-terapeutyczny, od momentu postawienia podejrzenia choroby, przez leczenie, aż po rehabilitację i wizyty kontrolne. Drugim filarem jest narzędzie cyfrowe – Elektroniczna Karta Opieki Kardiologicznej (e-KOK), wzorowana na karcie DiLO w onkologii. Ma ona gromadzić w jednym miejscu wszystkie dane dotyczące leczenia pacjenta i stać się obowiązkowa we wszystkich placówkach sieci od 1 stycznia 2028 roku.   

Istotną zmianą jest również planowane powiązanie wysokości finansowania świadczeń z NFZ z mierzalnymi wskaźnikami jakości opieki. Ośrodki osiągające najlepsze wyniki leczenia będą mogły liczyć na dodatkowe środki finansowe, co ma stworzyć silną motywację do poprawy standardów.   

Krajowa Sieć Neurologiczna

Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało również plany utworzenia w przyszłości Krajowej Sieci Neurologicznej, opartej na podobnych założeniach jak KSK i KSO. Potwierdza to, że model sieciowy jest postrzegany jako docelowe, systemowe rozwiązanie dla organizacji opieki wysokospecjalistycznej w Polsce, a nie jako jednorazowy projekt. Doświadczenia z zaawansowanego wdrożenia KSK oraz zmagania z barierami w implementacji KSO będą stanowiły cenną bazę wiedzy przy projektowaniu kolejnych sieci specjalistycznych.   

Cyfryzacja ochrony zdrowia

Działania te mają na celu nie tylko poprawę wygody pacjentów i usprawnienie pracy personelu medycznego, ale przede wszystkim budowę zintegrowanej, centralnie zarządzanej infrastruktury danych. Taka infrastruktura ma w przyszłości umożliwić optymalizację całego systemu opieki zdrowotnej, od zarządzania kolejkami po tworzenie polityki zdrowotnej opartej na twardych danych.

Centralna e-rejestracja

Najważniejszym i najbardziej oczekiwanym projektem w tym obszarze jest wdrożenie centralnej e-rejestracji. Jej głównym celem jest ograniczenie liczby nieodwoływanych wizyt lekarskich („pustych terminów”) oraz, w konsekwencji, skrócenie realnego czasu oczekiwania na świadczenia w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS).

Projekt ten nie jest jedynie udogodnieniem dla pacjenta, ale przede wszystkim potężnym narzędziem do centralnego monitorowania i zarządzania dostępnością świadczeń w skali całego kraju.   

Wdrożenie centralnej e-rejestracji zostało zaplanowane jako proces wieloetapowy, rozłożony na kilka lat, co ma pozwolić na stopniową adaptację systemu i świadczeniodawców do nowych rozwiązań. Harmonogram zakłada następujące kluczowe terminy:

Rozwój centralnych systemów informatycznych

Równolegle do prac nad e-rejestracją, Ministerstwo Zdrowia planuje wdrożenie szeregu nowych, ogólnokrajowych platform informatycznych dedykowanych kluczowym i wysoce specjalistycznym obszarom medycyny. Działania te stanowią kolejny krok w stronę pełnej cyfryzacji dokumentacji medycznej i integracji danych w skali kraju. Planowane systemy to między innymi:

Strategiczne cele długoterminowe

Plany cyfryzacyjne wykraczają poza horyzont 2027 roku, wpisując się w szersze, europejskie i globalne trendy w e-zdrowiu. Działania resortu obejmują przygotowania do wdrożenia Europejskiej Przestrzeni Danych Dotyczących Zdrowia (EHDS), co ma w przyszłości umożliwić transgraniczną wymianę danych medycznych i prowadzenie badań naukowych na dużą skalę.   

Ponadto, w planach strategicznych pojawiają się zapowiedzi wykorzystania mechanizmów sztucznej inteligencji (AI), zarówno w procesach diagnostycznych (np. analiza obrazów medycznych), jak i w zarządzaniu placówkami medycznymi. Fundamentalnym celem wszystkich tych działań jest pozyskiwanie danych medycznych w formie cyfrowej, o jednolitej, wysokiej jakości, co ma umożliwić odejście od intuicyjnego zarządzania systemem na rzecz tworzenia polityki zdrowotnej opartej na rzetelnych dowodach i analizach.    

Wzmocnienie fundamentów systemu

Realizacja ambitnych reform strukturalnych, opisanych powyżej jest nierozerwalnie związana ze stanem kluczowych zasobów i funkcji systemu ochrony zdrowia. Ministerstwo Zdrowia przedstawiło szereg planów dotyczących polityki kadrowej i płacowej, polityki lekowej oraz inicjatyw w obszarze zdrowia publicznego. Działania te mają na celu wzmocnienie fundamentów, na których opiera się cały system, i zapewnienie odpowiednich warunków do wdrożenia strategicznych zmian.

Kadry medyczne 

Kształcenie i rozwój zawodowy

Równolegle do działań płacowych, Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało szereg inicjatyw mających na celu modernizację systemu kształcenia i rozwoju zawodowego kadr medycznych. Działania te mają na celu nie tylko podniesienie kwalifikacji, ale również bardziej efektywne wykorzystanie potencjału poszczególnych grup zawodowych.

• Lekarze: planowane są zmiany w systemie szkolenia specjalizacyjnego, między innymi w zakresie modułu podstawowego, co ma na celu poprawę jakości i efektywności procesu kształcenia podyplomowego.
• Pielęgniarki, pielęgniarze, położne i położni: zapowiedziano zmiany mające na celu wzmocnienie tej grupy zawodowej. Planowane jest wprowadzenie obowiązku ustawicznego doskonalenia zawodowego, powiązanego z systemem punktów edukacyjnych. Kluczową nowością ma być wprowadzenie nowych poziomów kompetencyjnych oraz koncepcji Zaawansowanej Praktyki Pielęgniarskiej (APN). Ma to na celu umożliwienie wysoko wykwalifikowanym pielęgniarkom przejmowania części zadań i kompetencji tradycyjnie zarezerwowanych dla lekarzy, co jest zgodne z globalnym trendem tzw. „task shifting” i ma przyczynić się do odciążenia kadr lekarskich.
• Nowe zawody medyczne: w planach resortu znajduje się również ustawowe uregulowanie statusu i standardów kształcenia dla kolejnych zawodów medycznych. Priorytetem w tym zakresie jest przygotowanie i wdrożenie ustawy regulującej zawód logopedy klinicznego.  
  

Inicjatywy w obszarze zdrowia publicznego

Plany Ministerstwa Zdrowia na lata 2025-2027 obejmują również szereg istotnych inicjatyw w dziedzinie zdrowia publicznego. Przyjęta strategia łączy w sobie działania polegające na finansowaniu pożądanych społecznie usług medycznych, z działaniami o charakterze restrykcyjnym, mającymi na celu ograniczenie głównych czynników ryzyka zdrowotnego. Świadczy to o ewolucji polityki zdrowia publicznego od strategii opartej głównie na edukacji i promocji zdrowia w kierunku aktywnej interwencji legislacyjnej w otoczenie rynkowe i prawne.

Programy prozdrowotne i prospołeczne

Jednym z kluczowych programów kontynuowanych w nadchodzących latach jest finansowanie z budżetu państwa programu leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego (in vitro). Działanie to jest przedstawiane jako odpowiedź na zidentyfikowaną potrzebę demograficzną i społeczną. Zgodnie z danymi resortu, do sierpnia 2025 roku w ramach programu urodziło się 4 929 dzieci, co jest komunikowane jako znaczący sukces tej inicjatywy.   

Działania regulacyjne i prewencyjne

W obszarze prewencji chorób i ograniczania czynników ryzyka, Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało podjęcie zdecydowanych kroków legislacyjnych. Działania te odzwierciedlają rosnącą świadomość, że sama edukacja zdrowotna jest niewystarczająca i konieczna jest interwencja w obszarze dostępności szkodliwych produktów. 

Nowe ramy strategiczne i standardy

Działania w obszarze zdrowia publicznego mają zostać ujęte w nowe ramy strategiczne. Planowane jest opracowanie i wdrożenie nowego Narodowego Programu Zdrowia, który ma obowiązywać od 2026 roku i wyznaczać priorytety polityki zdrowotnej państwa na kolejne lata.   

Ponadto, w planach resortu znalazło się również działanie mające na celu poprawę jakości opieki w wymiarze poza medycznym. Zapowiedziano wprowadzenie nowych standardów żywienia pacjentów w szpitalach, co ma na celu podniesienie jakości posiłków szpitalnych i podkreślenie roli prawidłowego odżywiania w procesie leczenia i rekonwalescencji.   

Ramy finansowe

Wszystkie przedstawione plany reform i modernizacji systemu ochrony zdrowia są nierozerwalnie związane z ich ramami finansowymi. Analiza tego wymiaru ujawnia fundamentalną dychotomię, która będzie kształtować polską ochronę zdrowia w latach 2025-2027. Z jednej strony, system ma dostęp do bezprecedensowo wysokich, ale zewnętrznych i ograniczonych w czasie, środków na inwestycje. Z drugiej strony, jego podstawowy mechanizm finansowania bieżącej działalności, oparty na składce zdrowotnej i budżecie Narodowego Funduszu Zdrowia, boryka się ze strukturalnym i narastającym deficytem.

Źródła finansowania 

Program modernizacji publicznej ochrony zdrowia na nadchodzące lata jest niemal w całości uzależniony od pozaskładkowych, projektowych źródeł finansowania. Cztery główne filary, na których opierają się planowane inwestycje, to środki z Unii Europejskiej oraz dedykowane fundusze krajowe. Poniższa tabela przedstawia skalę tych środków na podstawie danych o aktywnych projektach w latach 2024-2025.

Łączna wartość tych czterech strumieni finansowania przekracza 26 mld zł, co stanowi skalę inwestycji niemożliwą do osiągnięcia ze środków własnych NFZ. Ta architektura finansowa ma głębokie implikacje strategiczne. Po pierwsze, dominująca rola KPO oznacza, że harmonogram i priorytety reform są w dużej mierze dyktowane przez zewnętrzne wymogi formalne, takie jak konieczność osiągnięcia określonych „kamieni milowych” w ściśle określonym czasie.

Po drugie, tworzy to dwa równoległe, ale odmiennie finansowane systemy: jeden, „inwestycyjny”, zasilany miliardami złotych na nowe budynki, sprzęt i technologie cyfrowe, oraz drugi, „operacyjny”, reprezentowany przez NFZ, który musi pokrywać bieżące koszty świadczeń i wynagrodzeń. Istnieje zatem ryzyko strukturalne, że powstaną nowoczesne obiekty i zostaną wdrożone zaawansowane systemy, na których pełne i efektywne funkcjonowanie może zabraknąć środków w bieżącym budżecie płatnika.

Perspektywy finansowe Narodowego Funduszu Zdrowia 

W ostrym kontraście do finansowania inwestycyjnego stoją perspektywy finansowe Narodowego Funduszu Zdrowia. Niezależne raporty i analizy ekonomiczne, przygotowywane m.in. przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH, Instytut Finansów Publicznych czy ekspertów Szkoły Głównej Handlowej, zgodnie wskazują na istnienie ogromnej, strukturalnej luki finansowej w budżecie NFZ.   

Sytuację dodatkowo skomplikuje nowa regulacja fiskalna.

Oznacza to nałożenie twardego, nieprzekraczalnego limitu na jego wydatki. Znacząco ograniczy to dotychczasową możliwość elastycznego pokrywania deficytów poprzez doraźne nowelizacje planu finansowego i dodatkowe transfery z budżetu państwa. Każdy nieplanowany wzrost wydatków NFZ będzie musiał być kompensowany cięciami w innych częściach sektora finansów publicznych lub wzrostem podatków. Istnieje zatem narastająca, fundamentalna sprzeczność między strukturą kosztów i dochodów NFZ a nowymi, twardymi ramami polityki fiskalnej państwa, co może doprowadzić do kryzysu finansowego w systemie po 2026 roku, jeśli nie zostaną wprowadzone systemowe rozwiązania po stronie przychodowej lub kosztowej.

Podsumowanie

Fundamentalne ramy dla wszystkich tych planów stanowią finanse. Z jednej strony, modernizacja systemu jest w ogromnym stopniu uzależniona od zewnętrznych, ograniczonych w czasie funduszy, głównie z Krajowego Planu Odbudowy. Z drugiej strony, bieżące finansowanie działalności, zapewniane przez Narodowy Fundusz Zdrowia, stoi w obliczu strukturalnej i pogłębiającej się luki finansowej. Prognozowany na lata 2025-2027 deficyt, sięgający dziesiątek miliardów złotych, prowadzi do faktycznej transformacji systemu z modelu ubezpieczeniowego w kierunku budżetowego. Ta niezadeklarowana zmiana zderzy się wkrótce z nowymi, twardymi ograniczeniami fiskalnymi w postaci Stabilizującej Reguły Wydatkowej, co stanowi największe wyzwanie dla stabilności i rozwoju polskiej ochrony zdrowia w nadchodzących latach.