Podstawą prawną istnienia i działania samorządu jest Ustawa z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych. Zgodnie z jej art. 2 ust. 1, samorząd jest instytucją zaufania publicznego, która „reprezentuje osoby wykonujące zawody pielęgniarki i położnej oraz sprawuje pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony”. Ustawodawca zagwarantował mu niezależność w wykonywaniu zadań, poddając go jedynie rygorom przepisów prawa. Kluczowym elementem, który nadaje samorządowi powszechną legitymację do działania w imieniu całego środowiska, jest obowiązkowa przynależność do jego struktur wszystkich osób wykonujących te zawody.
W ramach tej ogólnopolskiej struktury, Okręgowa Izba Pielęgniarek i Położnych w Słupsku pełni rolę lokalnego centrum regulacji, reprezentacji i wsparcia dla swoich członków. zawodów.
Jak zbudowany jest samorząd zawodowy pielęgniarek, pielęgniarzy i położnych?
Fundamentalną cechą samorządu zawodowego pielęgniarek i położnych w Polsce jest jego oddolny, demokratyczny charakter. Cały system, od szczebla okręgowego aż po krajowy, opiera się na mechanizmie wolnych, tajnych i powszechnych wyborów, w których każda pielęgniarka i każda położna ma prawo wybierać i być wybieraną.
Ta konstrukcja sprawia, że władze izby, zarówno w Słupsku, jak i w Warszawie, posiadają silny mandat demokratyczny do działania w imieniu całego środowiska zawodowego. Oznacza to, że każda decyzja, każda regulacja i każde stanowisko zajmowane przez Okręgową Radę Pielęgniarek i Położnych w Słupsku ma swoje źródło w głosach jej członków z powiatów bytowskiego, człuchowskiego, lęborskiego i słupskiego. Nie jest to władza mianowana, lecz wybrana, co stanowi o jej sile i legitymizacji.
Proces konstytuowania się organów samorządu
Proces tworzenia organów samorządu jest wieloetapowy i opiera się na systemie przedstawicielskim, który zapewnia reprezentację wszystkich środowisk. Schemat ten, przedstawiony na poniższym diagramie, ilustruje przepływ mandatu wyborczego od pojedynczego członka Izby aż po organy naczelne.
Krok 1: Rejony Wyborcze
Rejony Wyborcze
Podstawą całego systemu są rejony wyborcze. Zgodnie z art. 28 Ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych, okręgowa rada dzieli obszar działania izby na mniejsze jednostki, grupujące pielęgniarki i położne z określonych podmiotów leczniczych lub terytoriów. To właśnie na tym najbardziej lokalnym poziomie odbywa się pierwszy i fundamentalny akt samorządowej demokracji: wybór delegatów na Okręgowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych.
Każdy członek samorządu posiadający czynne prawo wyborcze ma możliwość oddania głosu na kandydatów ze swojego rejonu.
Krok 2: Okręgowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych
Okręgowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych
Zjazd zwoływany jest co najmniej raz w roku, a co cztery lata odbywa się zjazd sprawozdawczo-wyborczy, podczas którego delegaci, działając w imieniu wszystkich członków, którzy ich wybrali, realizują swoje najważniejsze uprawnienia. Zgodnie z art. 30 Ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych oraz regulaminem zjazdu, do jego kluczowych kompetencji należy:
- Wybór Przewodniczącego i członków Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych (ORPiP).
- Wybór Przewodniczącego i członków Okręgowej Komisji Rewizyjnej.
- Wybór Przewodniczącego i członków Okręgowego Sądu Pielęgniarek i Położnych.
- Wybór Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej i dwóch Zastępców.
- Wybór delegatów na Krajowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych.
Delegat na Okręgowy Zjazd pełni zatem podwójną funkcję. Jest nie tylko elektorem, który kształtuje skład władz okręgowych na następną, czteroletnią kadencję, ale także naturalnym łącznikiem między swoim środowiskiem pracy a nowo wybranymi organami Izby. Jego rola nie kończy się na obecności na zjeździe. Przez całą kadencję pozostaje on ważnym punktem kontaktowym dla koleżanek i kolegów, którzy chcą przekazać swoje problemy, pytania czy sugestie do władz swojej okręgowej izby.
Okręgowy Zjazd jest najwyższym organem okręgowej izby, swoistym lokalnym parlamentem. Składa się on z delegatów wybranych we wszystkich rejonach wyborczych na terenie działania OIPiP w Słupsku.
Krok 3: Krajowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych
Krajowy Zjazd Pielęgniarek i Położnych
Krajowy Zjazd jest najwyższym organem całego samorządu zawodowego w Polsce. Biorą w nim udział delegaci wybrani na okręgowych zjazdach we wszystkich 45 izbach w kraju. To właśnie na tym szczeblu, w drodze kolejnych wyborów, powoływane są organy naczelne, które kierują działalnością samorządu w skali ogólnopolskiej.
Organy Naczelne
Organy naczelne, z siedzibą w Warszawie, realizują zadania o charakterze strategicznym i ogólnokrajowym, podczas gdy większość spraw mających bezpośredni wpływ na codzienne funkcjonowanie pielęgniarek i położnych jest rozwiązywana na poziomie okręgowym. Ich rola jest jednak kluczowa dla spójności i siły całego samorządu.
- Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych (NRPiP): jest to naczelny organ wykonawczy. Kieruje działalnością samorządu w okresach między Krajowymi Zjazdami, reprezentuje zawody pielęgniarki i położnej wobec organów administracji państwowej (np. Ministerstwa Zdrowia), ustala ogólnokrajowe standardy zawodowe i koordynuje działania izb okręgowych.
- Naczelna Komisja Rewizyjna: pełni funkcję kontrolną wobec Naczelnej Rady, w szczególności w zakresie jej działalności finansowej i gospodarczej.
- Naczelny Sąd Pielęgniarek i Położnych oraz Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej: stanowi drugą instancję w systemie sądownictwa dyscyplinarnego. Naczelny Sąd rozpatruje odwołania od orzeczeń sądów okręgowych, a Naczelny Rzecznik sprawuje nadzór nad rzecznikami okręgowymi i może pełnić funkcję oskarżyciela w sprawach o szczególnym znaczeniu.
Taka dwuszczeblowa struktura – silne, autonomiczne izby okręgowe i koordynujące organy naczelne – pozwala na efektywne łączenie perspektywy lokalnej z działaniami o zasięgu ogólnopolskim, co stanowi o sile i skuteczności całego samorządu zawodowego.